voor gemeenten, over duurzaamheid

Een slechte kwaliteit van de buitenlucht is slecht voor de gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat er een verband is tussen blootstelling aan fijn stof en ozon in de buitenlucht en een scala aan negatieve effecten op de gezondheid. Naast baby’s, kinderen en ouderen hebben vooral mensen met chronische longziekten en hart- en vaatziekten hier last van.
Effecten van vervuilde buitenlucht op de volksgezondheid uiten zich onder andere in vervroegde sterfte, toename van ziekenhuisopnames vanwege hart- en longaandoeningen, grotere kans op astma bij kinderen, vermindering van de longfunctie, benauwdheid en luchtweginfecties. Daarom is het zaak te zorgen dat de lucht zo schoon mogelijk is. Want ook als de luchtkwaliteit voldoet aan de huidige wettelijke normen kan er gezondheidsschade optreden, zeker bij mensen met een verhoogde kwetsbaarheid.

De rol van de gemeente

 Wat kan de gemeente doen om de luchtkwaliteit lokaal te verbeteren? De gemeente kan aanvullend lokaal beleid formuleren om haar bevolking, en kwetsbare groepen in het bijzonder, te beschermen. Daarmee kan plaatselijk gezondheidswinst worden behaald. De voornaamste bronnen van (ultra) fijn stof zijn verkeer en industrie. Met name verkeer speelt een belangrijke rol. Het wonen, naar school gaan of werken nabij drukke wegen is ongezond. Verkeer is de belangrijkste bron die voor een deel onder de bevoegdheid van de gemeente valt. Daarnaast heeft de gemeente vooral invloed op mobiele bronnen, allesbranders en open haarden.

Op het gebied van verkeer zijn zeer effectieve maatregelen denkbaar. Zoals het stimuleren van fietsgebruik, stimuleren van schoon vervoer en een schoon wagenpark van gemeentelijke diensten.

Goede voorbeelden van luchtkwaliteitplannen zijn bijvoorbeeld het Werkprogramma Luchtkwaliteit 2010 van Amsterdam, het Uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit Nijmegen 2010 t/m 2014 van Nijmegen en de Milieubeleidsvisie 2006 – 2010 van  Tilburg. Ook de GGD- richtlijn (GGD-Richtlijn medische milieukunde: luchtkwaliteit en gezondheid) bevat goede luchtkwaliteitmaatregelen en een methode om met gevoelige groepen rekening te houden. Het bevat uiteraard ook veel informatie over luchtkwaliteit en gezondheid.

Beroep van Astma Fonds op gemeenten

 In het belang van de gezondheid van de burgers doet het Astma Fonds een dringend beroep op gemeenten om de volgende maatregelen in gang te zetten dan wel actief voort te zetten:

Verkeersmaatregelen

 Kies bij het nemen van verkeersmaatregelen zoveel mogelijk voor bronmaatregelen, want deze zorgen daadwerkelijk voor minder luchtvervuiling. Betrek hierbij drukke binnenstedelijke wegen. Bijvoorbeeld Langzaam Rijden Gaat Sneller (LARGAS) en andere verkeersmaatregelen die de doorstroom van verkeer vergemakkelijken en het fietsverkeer niet hinderen. Stuur met het prijsbeleid, zoals door toepassing van gedifferentieerde parkeertarieven (www.infomil.nl). En weer de meest vervuilende (vracht-)auto’s uit de stad. 

Schone voertuigen

• Zet zoveel mogelijk schone voertuigen in die gemeentelijke diensten verrichten;  bewerkstelling dat bij aanbesteding van bussen en andere gemeentelijk in te zetten voertuigen in het programma van eisen ook het milieuaspect van voertuigen wordt meegenomen. Denk bij bussen ook aan aardgas.
• Stimuleer het gebruik van schone taxi’s.
• Informeer burgers over de noodzaak van schone voertuigen en het effect op het milieu. Stimuleer schoon vervoer.

Fietsverkeer

• Voer een verkeersbeleid en met name een fietsbeleid uit waardoor inwoners en bezoekers van de gemeente verleid worden met de fiets aan het verkeer deel te nemen en de auto te laten staan. Stel een uitvoeringsplan op en/of indien aanwezig voer dat uit. Ruim de knelpunten uit de weg die een veilig en comfortabel gebruik van de fiets belemmeren. Dit is niet alleen goed voor de luchtkwaliteit maar stimuleert mensen ook om te gaan bewegen.
• Stimuleer bezoekers van de gemeente om met het openbaar vervoer te komen. Promoot het gebruik van de OV fiets aansluitend op het OV. Ontvang bezoekers gastvrij: met voldoende informatie en een goede bewegwijzering richting het centrum. Zorg voor toegankelijke bus- en NS-stations, zodat ook mensen met een fiets en minder mobiele mensen er gebruik van kunnen maken en schenk aandacht aan de bewegwijzering en informatie hierover. Zorg voor genoeg en goede fietsparkeergelegenheid bij haltes en stations.
• Voer een actief fietsparkeerbeleid en zorg voor genoeg en goede fietsparkeergelegenheid bij woningen, openbare voorzieningen, onderwijs, winkelgebieden en sport- en recreatievoorzieningen.
• Stimuleer de aanleg van vrijliggende fietspaden. Daar ademen mensen veel minder verontreinigde lucht in dan op fietspaden langs de hoofdrijbaan.

Mobiliteitsmanagement en vervoermanagement bedrijven

• Realiseer en stimuleer gebruik van P+R voorzieningen
• Verplicht dan wel stimuleer bedrijven in de gemeente om vervoermanagement te voeren met optimaal milieuvriendelijk zakelijk verkeer en woon-werkverkeer;
• Controleer bij bouwplannen of bedrijven een fietsenstalling aanleggen;
• Stel een mobiliteitsplan en fietsenstalling voor werknemers en bezoekers verplicht bij vestiging van bedrijven.

Stoken door particulieren

• Informeer burgers over de gevolgen van gebruik van barbecue en houtkachels voor de luchtkwaliteit en voor de buurt. Geef hun informatie over eventuele milieuvriendelijke alternatieven (zoals keurmerk houtkachel). Ontmoedig het gebruik van houtkachels als hoofdverwarming.
• Neem klachten van omwonenden serieus: vaardig een (gedeeltelijk) stookverbod uit en handhaaf dit, of schrijf betere technische voorzieningen voor wanneer een burger rook- of geuroverlast veroorzaakt.

Ruimtelijke inrichting

• Maak berekeningen van de verkeersaantrekkende werking bij nieuwe bouwplannen en nieuwe of her in te richten wegen;
• Neem bij nieuwbouw of uitbreiding van gevoelige bestemmingen een minimumafstand van 300 meter tot een snelweg en 50 meter tot een provinciale weg in acht. Bouw niet direct langs een drukke binnenstedelijke weg. Goede voorbeelden zijn Amsterdam en Harderwijk.

In januari 2009 is het landelijk Besluit Gevoelige Bestemmingen in werking getreden. Gevoelige bestemmingen zijn voorzieningen voor groepen in de bevolking die extra kwetsbaar zijn voor de effecten van luchtverontreiniging. Hiermee worden met name bedoeld scholen, kinderdagverblijven, verzorgingstehuizen. Het landelijk Besluit Gevoelige Bestemmingen beschermt de gezondheid van kwetsbare groepen onvoldoende omdat bouwen binnen de genoemde afstanden is toegestaan mits de normen voor luchtkwaliteit niet worden overschreden. Dit terwijl de normen volgens de WHO niet gezond zijn.

Daarnaast is het aan te bevelen om woningen tot de gevoelige bestemmingen te rekenen en kan een scoresysteem worden gehanteerd om de gevoeligheid van ruimtelijke objecten te bepalen (Zie voor meer informatie de GGD-richtlijn medische milieukunde: luchtkwaliteit en gezondheid);

• Calculeer de verkeersaantrekkende werking van bepaalde bestemmingen in.

Nader onderzoek luchtkwaliteit

• Toetsing aan luchtkwaliteitsnormen gebeurt op basis van de berekende luchtkwaliteit. Het is erg nuttig om daarnaast de luchtkwaliteit ook te meten, bij voorkeur gedurende langere tijd (jaren). Dit kan ook op relatief eenvoudige wijze (bijvoorbeeld voor NO2 met Palmes-buisjes), waardoor het mogelijk is om de berekende en gemeten luchtkwaliteit te vergelijken. Voorbeelden zijn te vinden in  Utrecht, den Haag, Tilburg en Amsterdam.
• Betrek de GGD bij de luchtkwaliteitsplannen

Meer informatie

Kennisplatform voor gemeenten

www.crow.nl: informatie over en ondersteuning aan gemeenten bij invoering van verkeersmaatregelen die een schonere lucht bevorderen. Bijvoorbeeld de Solve Maatregelenmix.

Voorbeelden luchtkwaliteitplannen

• Het Werkprogramma Luchtkwaliteit 2010 van Amsterdam is te vinden op www.nieuwamsterdamsklimaat.nl.
• Het Uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit Nijmegen 2010 t/m 2014 van Nijmegen vindt u op www.nijmegen.nl
• De Milieubeleidsvisie 2006 – 2010 van  Tilburg staat op de website van de gemeente Tilburg bij Wonen-> Afval en Milieu -> Lucht.

GGD-Richtlijn luchtkwaliteit en gezondheid

Van der Zee, Walda e.a., GGD-richtlijn medische milieukunde: luchtkwaliteit en gezondheid op www.rivm.nl (RIVM-rapport nr. 609330008).

De richtlijn biedt een overzicht van wetenschappelijke gezondheidsstudies, nieuwe wet- en regelgeving, meten en berekenen en de implicaties van dat alles voor de gezondheid. De nadruk ligt op verkeersgerelateerde luchtverontreiniging.

www.astmafonds.nl/buitenlucht